اردوگاه

رامین جهانبگلو  "ابتذال"  را " شکل ِ فکر نشده ی واقعیت " تعریف می کند . این تعریف فرض می کند که اشکال دیگری نیز برای واقعیت می تواند وجود داشته باشد ، و البته آن شکل از واقعیت که " فکر شده " باشد از ابتذال مصون می ماند . خوش باوری نهفته در این تعریف ، قابل احترام است اما باید پذیرفت که " واقعیت " ندارد . آنچه واقعیت دارد نمی تواند فکر شده باشد . اگر هم واقعیتی  در ابتدا  در تفکر ریشه داشته باشد، به سبب  ادامه یافتن اش در حیطه ی واقعیت و حیات آن تفکر در واقعیت کافی است تا تفکر به ضد خود تبدیل شود . تفکر ، بنا به هر تعریفی از تفکر ، همیشه ناچار می شود که واقعیت ِ خود را انکار کند و سعی دارد تا از آن فراتر برود . همانقدر که واقعیت تلاش دارد تا خود را موضوع  و نتیجه ی  تفکر جا بزند ، تفکر نیز کوشش می کند تا در غیر واقعی ترین اشکال ِ واقعیت مستقر شود . بنابراین و بر اساس تعریف ذکر شده  ، شبکه ای مثل فارسی وان نمی تواند مبتذل باشد ، و اگر فارسی وان مبتذل به نظر می آید ایراد نه از این شبکه ، بلکه از واقعیت است ، و ابتذالی که متهم به آن می شود به خاطر سطح ِ  پایین  ِ محتوای برنامه ها نیست ، بلکه در نفس ِ برنامه ساختن و برنامه ریزی ریشه دارد .

 این شبکه چیزی نیست جز وسیله ای برای سرگرم ساختن مخاطب ، و سرگرمی همانطور که از معنای تحت الفظی آن در زبان فارسی بر می آید همیشه خود را در تقابل با اندیشیدن تعریف می کند ، چرا که فرض شده است مخاطبین در زندگی روزمره و فعالیت های اجتماعی خود هر لحظه در تقلای تفکر هستند و بد نیست تا گهگاه  کمی استراحت کنند و سرشان به چیزی دیگر گرم باشد .  مفهوم سرگرمی البته این را نیز در خود دارد که فعالیت های روزمره ی فرد ناشی از ناچاری و بر خلاف میل اش  انجام می پذیرد ، و او برای تسکین خود و دوری از چنین شیوه ای از بردگی – که زندگی نامیده می شود – نیاز به فاصله گرفتن از واقعیت زندگی دارد و این فاصله با انواع و اقسام ِ بی پایان ِ سرگرم سازی تحقق می یابد . سرگرمی به سبب همین ادعا به ضد خود بدل می شود . فاصله ی ایجاد شده توسط سرگرمی واقعیت را  به منظره ای برای تماشا بدل می کند . این منظره مانند یک تابلوی نقاشی ِ منظره در موزه ای با شکوه است . حتا اگر هولناک باشد تماشاچی در جایی محفوظ  - و نه در دل اثر -  قرار دارد و همین کافی است تا  ترس ناشی از تابلو به هیجان تبدیل  شود . مخاطب این تابلوی نقاشی هنگام بازگشت به اثر آن را نه مثل قبل هولناک ، بلکه دلپذیر می یابد . مضمون و محتوای سرگرمی در برابر شکل ِ ذاتی سرگرمی چندان اهمیت ندارد . از این نظر میان فارسی وان و فلان شبکه ی فرانسوی که خود را با محتوا و " هنری " جا می زند تفاوتی وجود ندارد . تعقیب کردن خیانت ها و روابط ِ میان شخصیت های فلان سریال ِ فارسی وان  - این پینگ پنگ های جسمی و عاطفی گاه  آنچنان متعدد است که مخاطب بعد از چند قسمت مجبور می شود نموداری رسم کند و تلاش کند تا یادش بماند که حالا در فلان تخت چه کسانی " اقامت " دارند – ماهیتن تفاوتی با تماشای جشنواره ی موسیقی کلاسیک در بی بی سی ندارد . مهم نیست  در این موزه سرمان به کدام تابلو گرم است ، ابتذال در اینجا در نفس ِ تماشا ریشه دارد . بنیامین برای توضیح نحوه ی کنش واقعی مخاطب با اثر هنری از یک نقاش  چینی مثال می آورد که پس از خلق یک اثر ، آن را می بلعید . به لطف ِ تقلیل هنر به سرگرمی امروزه کافی است تا از هنر لذت ببریم ، اما در رابطه ی میان زندگی عادی و سرگرمی ، قرار است سرگرمی ،  اشتیاق مان را برای بلعیدن واقعیت روزمره بیش از پیش تقویت کند .